-A A +A

Komende IVV Evenementen

Er zijn geen aanstaande activiteiten.

Op zoek naar een Volksdansbal in Vlaanderen of Brussel ?

Neem een kijkje op . Altijd op de hoogte blijven kan via Twitter: !

Bezoek ook even onze facebook-pagina: http://www.facebook.com/InstVlaVolk

Volkskunst 201306 - Editoriaal

Zon-en-wende

We moesten lang wachten, maar eindelijk hebben we de winter achter ons gelaten. Van sneeuwpret tot sneeuwellende nog eind maart. Schrale noorderwind in april. Ondermaatse temperaturen in mei. Maar geen nood, ook dit jaar haalt de natuur zijn slag thuis. Alleen: wie zomer wil, moet de zonnewende voorbij.

Ooit titelde het Vlaams Zangfeest: ... en zomeren zal ‘t ... We zien ook dit jaar de zomer tegemoet, alhoewel niet iedereen met hetzelfde vertrouwen. In juli en augustus kunnen we weer naar hartelust genieten van diverse festivals (zie de kalender in dit nummer van Volkskunst). Even zoveel gelegenheden waarin cultuurgemeenschappen mekaar ontmoeten via internationale podia. Weerom garanderen ook deze zomer duizenden vrijwilligers een vlotte uitwisseling. Selectie van groepen, onderhandelingen met de lokale overheden, zoeken naar gastgezinnen, programmatie voor en achter de schermen, promotie voor het brede publiek, financieel de eindjes aan mekaar knopen en tenslotte hopen op ‘doenbaar’ weer. Menige actieve minnaar van volkskunst zal een zucht van verlichting slaken wanneer alles eindelijk (weer) achter de rug is zonder al te grote financiële katastrofen. Voor wie zich dag en nacht heeft ingezet weze het een stevig hart onder de riem dat nog eens duizenden toeschouwers zullen genoten hebben van immaterieel cultureel erfgoed op mensenmaat. Vlaamse volkskunstgroepen verkennen tijdens de zomerperiode ook een stuk van de wereld, met ongetwijfeld de (in Vlaanderen niet meer gesubsidieerde) Europeade als een van de topmomenten. Enkele begenadigde groepen kunnen zelfs een beperkt reiskrediet krijgen vanwege de Vlaamse Gemeenschap.

Ondertussen gaat de natuur zijn gang. Alles is traag op gang gekomen dit jaar. De onooglijke vroegeling (Erophila verna) en heermoes (Equisetum arvense) staken pas in de derde week van april hun kopje boven de grond. De welriekende gele mannelijke katjes en stevige groene vrouwelijke katjes van schietwilg (Salix alba) en boswilg (Salix caprea) hielden mekaar pas gezelschap omstreeks dezelfde tijd. Het op kervel lijkende fluitekruid (Anthriscus sylvestris) was pas volop te zien in de tweede week van mei. Maar dan explodeerde de natuur, lage temperaturen en gure regenvlagen ten spijt.

Zo zien we ook dit jaar weer op tal van plaatsen het Sint-Janskruid (Hypericum perforatum) groeien. De plant dankt haar naam aan Sint-Jan, wiens feest we vierden op 24 juni. Van oudsher vervulde de plant een rol als toevlucht en bescherming. De bekende plantkundige Rembert Dodoens (Dodaeus) schreef vier eeuwen geleden over de Cracht en Werckinge van het Sint-Janskruid:

Sint-Janskruid… Hypericum verwect de maendtstonden ende doet pissen: welverstaende als men de geheele vrucht gebruyct en niet het saedt alleen. Di selfde cruydt groen met fijne bladeren op de wonden geleydt bringt tot heelinge ende doet de lijckteeckenen comen: en dat blijct niet alleen inde wonden ende seeren maer ooc in de verbrandtheyt … " name="sdfootnote1anc">1

Ook K.C. Peeters wijdde een passage aan Sint-Janskruid:

… Het Sint-Janskruid heeft een bijzondere betekenis, omdat men eertijds meende, dat het toverkracht bezat en boze geesten verdreef. Het heeft de eigenschappen van de houtskolen uit de feestvuren overgeërfd. Als men dit kruid ophangt aan de zoldering of aan de ingang van het huis, is deze plaats bevrijd van onweer of bliksem …

… Het volksgeloof wil dat planten geplukt in die geheimnisvolle midzomernacht, vreemde krachten bezitten …

… Een krans gevlochten uit korenbloemen, notenbladeren en Sint-Janskruid beschermt tegen onweer … " name="sdfootnote2anc">2

Het bescheiden Sint-Janskruid heeft ondertussen naam gemaakt als geneeskrachtige plant. In Duitsland gaat het de concurrentie aan met bekende geneesmiddelen tegen depressie. Bepaalde organisaties krijgen gemeenschapsgeld om riten en symbolen als immaterieel cultureel erfgoed te behartigen in Vlaanderen. Sint-Janskruid mag als symbool staan voor wat mensen dagelijks bezig houdt: de zorg voor het bestaan, de hoop op de toekomst. De plant kondigt de langste dag aan, maar meteen ook het weerom korten van de dagen. Dat rijkelijk gegeven vinden we ook terug in Sint-Janskruid zelf als harmonische mengeling van componenten. Fytochemisch spreken we van onder andere hypericine, hyperforine, xanthonen en flavonoïden. Wanneer we het Sint-Janskruid willen laten werken, moeten we al deze samenstellende componenten aanwezig hebben. Dat geldt evenzo voor immaterieel cultureel erfgoed. Uit elkaar halen van de samenstellende componenten en diverse organisaties een stukje toebedelen garandeert niet dezelfde slagkracht als één sterke koepel waaronder we immaterieel cultureel erfgoed kunnen behartigen.

Elf jaar geleden ging Natuurpunt van start. Dat gebeurde niet zonder slag of stoot. Nochtans hebben we nu een beweging met nationale en Europese dimensies. Natuurpunt bouwde een patrimonium op, beheert reservaten, werkt samen met universiteiten voor wetenschappelijk onderzoek, geeft een tijdschrift uit met een verscheidenheid aan rubrieken, trekt Europees onderzoeksgeld aan, heeft meer dan 80.000 leden, zet vrijwilligers aan het werk en durft politieke standpunten innemen. Natuurpunt is aan onze minister wel bekend en kan inspirerend werken. Maar een Cultuurpunt voor immaterieel cultureel erfgoed kwam er niet, integendeel. Deze beleidsperiode kenmerkt zich door een verhakkeld landschap, met beperkte subsidie per organisatie, opsplitsing van het terrein, gereduceerde slagkracht en gebrek aan politieke moed vanwege het beleid.

We dansten ook dit jaar rond de meiboom en het Sint-Jansvuur. Tussen het planten van de meiboom en het ontsteken van het Sint-Jansvuur lag Pinksteren. Mocht de Geest elkeen blijven verlichten en ons de inspiratie geven, want uitdagingen stapelen zich op. We wensen aan allen die dit geschrift mogen lezen een deugddoende vakantie, al dan niet gefaciliteerd door inzet van vrijwilligers.

Gert Laekeman
Voorzitter IVV

Voetnoten
" name="sdfootnote1sym">1 Rembert Dodoens. Herbarius oft Cruydt-Boeck. Plantijnse Druckerije, Antwerpen 1608: p. 111.
" name="sdfootnote2sym">2 Peeters KC. Eigen Aard. Drukkerij-Uitgeverij ‘De Vlijt’, Antwerpen 1975: p.343.

Gebouwd met

Drupal