Volkskunst 202606 - Editoriaal
Terug naar Volkskunst 202606
De belangrijkste mensen
De rol van Unesco in tijden van crisis: dat was het thema van de trefdag 2026 van de Vlaamse Unesco Commissie. We bezinnen ons over wat deze wereldwijde organisatie heden ten dage kan betekenen. Meteen gaan we op zoek naar de plaats van de meest belangrijke mensen op aarde.
Unesco viert dit jaar zijn 80ste verjaardag. De organisatie ontstond als antwoord op de noden na wereldoorlog II. Haar missie blijft bijzonder actueel: in vrede samenleven, waarbij diversiteit eerder een troef dan wel een hindernis mag zijn.
Cultuur speelt in dat proces een sleutelrol. Waar cultuur bloeit, groeien mensen. Verbinding komt tot stand samen met een ‘thuis’ gevoel. Dat ‘thuis’ gevoel hangt af van verschillende factoren. Op vrijdag 22 mei mochten we getuige zijn van een panelgesprek, waarin een aantal van deze factoren aan bod kwam. Rudy Vranckx was een publiekstrekker als panellid. Volgens hem is de grootste crisis het zich wereldwijd verspreidend autoritarisme, met beperking van (culturele) vrijheid en de (moeilijk beheersbare) technologische evolutie, vooral op militair vlak. De mens functioneert niet in strakke structuren. Informatica evolueert in een ijltempo, waarbij werkelijkheid en fictie in elkaar verglijden. In hoeverre zijn er hoopvolle tekenen? Volgens Rudy moeten we onze mening blijven uiten, een mening gebaseerd op voldoende voorkennis. Degelijk onderwijs en een brede culturele vorming spelen verder een onmisbare rol. Lokale initiatieven, ondersteund met eigen financiële middelen, kunnen mettertijd het verschil maken. Het zijn kleine kernen van hoop. De geschiedenis leert ons dat bescheiden initiatieven met de nodige diepgang sterk inspirerend werken.
Rudy Vranckx was niet het enige panellid. Kristof Vandenberghe belichtte vanuit zijn expertise als aardwetenschapper het belang van een gezonde leefomgeving, om gemeenschappen eerlijke kansen te bieden. De rijkdom van de aarde zit meer boven dan onder de grond. Landbouw en visserij prevaleren over minerale rijkdommen. Elke Selter vroeg aandacht voor bescherming van onroerend erfgoed. Monumenten, musea, historische gebouwen en archieven worden niet ontzien in conflictsituaties. Het gegeven is niet nieuw. Denken we maar aan de brand van Leuven in augustus 1914, toen de ganse universitaire bibliotheek in de vlammen opging, de originele stichtingsbul van de KU Leuven uit 1425 incluis. Professor Kristien Michielsen vroeg aandacht voor seksuele vorming van jongeren, als bouwsteen naar volwassenheid en onderling respect. In totalitaire regimes kan de rol van de vrouw sterk beperkt worden. Dat heeft nefaste gevolgen, want het zijn juist de vrouwen, die in crisissituaties het verschil kunnen maken door hun continue zorg voor de zachte waarden van het leven.
Mooie woorden van de panelleden, maar welke boodschap hebben wij daaraan als volkskunstgemeenschap? Veel van wat de panelleden ons vertelden, heeft te maken met het leven van elke dag. Mits enige creativiteit kunnen we nauw aansluiten bij wat we hoorden als getuigenissen. Actief beleven van culturele waarden behoort tot wat Unesco als ‘borgen’ bestempelt. We proberen met eigen beperkte financiële middelen onze Vlaamse cultuur uit te dragen, in eigen land en in de wereld. Dat laat ons toe gemeenschap te vormen met andere culturen, zoals dat gebeurt tijdens festivals en uitwisselingen. Kleinschaligheid staat garant voor persoonlijke contacten en intense beleving. Onroerend erfgoed zoals kastelen, boerderijen, werkhuizen, molens, beiaarden, kerkgebouwen, monumenten en natuurlijke domeinen spelen hierbij een rol als kader en als getuige van wat de geschiedenis ons leert. Productiviteit is geen doel op zichzelf. Volkskunstgroepen bieden gelegenheid aan jonge mensen om mekaar ongedwongen te ontmoeten, waarbij de groep prevaleert over het individu.
De realiteit leert dat het actief beoefenen van volkskunst niet van een leien dakje loopt. Aandacht trekken en interesse wekken voor onze volkscultuur vraagt enerzijds inzet en anderzijds voldoende middelen. FARO, het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed, bracht op 2 juni, 500 erfgoedmedewerkers samen op de Bijlokesite in Gent voor de 15de editie van het ‘Groot Onderhoud’. Rond het thema ‘Kwetsbare kennis’ werd geluisterd, gediscussieerd, gefilosofeerd en vooral: kennis gedeeld(1). Verschillende van die erfgoedmedewerkers hebben we ondertussen leren kennen als bereidwillige partners. Zij kunnen ons helpen om te zoeken naar mogelijkheden om onze vrijwillige inzet te substantiëren, in de overtuiging dat er een stevige complementariteit bestaat tussen vrijwillige inzet en professionele begeleiding.
Unesco zet onder andere in op onderwijs en communicatie, vanuit wetenschappelijke culturele inzichten.
Bij het borgen van onze culturele rijkdom spelen kinderen en jongeren een belangrijke rol. De continuïteit van groepswerking hangt af van een gezonde leeftijdscurve bij de leden van de groep. Het doet deugd te zien hoe volkskunstgroepen inzetten op kinder- en jeugdwerking. Via de jeugdige leden worden ouders en zelfs grootouders betrokken. Kinderen zijn in die zin de belangrijkste mensen om de dynamiek te verzekeren. In hoeverre zijn dat de kernen van hoop, waarover Rudy Vranckx het had? Laten we met open ogen dromen, zoals Stef Bos het zingend vertolkt(2).
Ik wil de moed zijn van de wanhoop, het stilstaan van de tijd
Ik wil een sprong zijn in het duister, en de laatste strohalm zijn
Ik wil de taal zijn van de dichter, die zichzelf geen dichter noemt
Het zout zijn van de aarde, en de kus die ons verzoent
Ik wil een land zijn zonder woorden, gedragen door de wind
Ik wil de wereld weer leren zien, door de ogen van een kind
En met de schoonheid van onmacht, lopen langs een eindeloze weg
Met open ogen dromen, weerloos en toch sterk
Stef Bos
Gert Laekeman
1.https://faro.be/blogs/elien-doesselaere/het-groot-onderhoud-26-een-eers… (geraadpleegd op 8 juni 2026)
2.https://www.bing.com/videos/riverview/relatedvideo?PC=X847&q=Geest+van+… (geraadpleegd op 8 juni 2026)
Terug naar Volkskunst 202606