Volkskunst 202512 - Editoriaal
Terug naar Volkskunst 202512
Allen tesamen?
Op 13 september werd een symposium georganiseerd over ‘Rethinking Folklore’ in het nieuwe ABBY museum in Kortrijk. Op 20 oktober waren we met velen bijeen voor de jaarlijkse samenkomst van de Vlaamse UNESCO Commissie aan de Universiteit Antwerpen (UAntwerpen), met bijzondere aandacht voor 20 jaar UNESCO Conventie. Beide evenementen vormen een gelegenheid om te reflecteren over volkskunst in een breed perspectief.
Zinneke
Professor Eric Corijn mocht in Kortrijk de spits afbijten. Hij is zoöloog, cultuurfilosoof, socioloog, beeldhouwer en auteur. Hij bekleedt de leerstoel ‘Urban studies’ aan de Vrije Universiteit Brussel. We werden meteen wakker geschud met zijn inleidende beschouwing over het feit dat vele traditionele festiviteiten en activiteiten gebaseerd zijn op een (kleine) acterende minderheid en een al dan niet massaal passief publiek. De ommegang van het Ros Beiaard in Dendermonde en de Gilles van Binche nam hij als voorbeelden. Zijn besluit luidde dat authenticiteit gelijk staat aan beperkte toegankelijkheid. De uitdaging ligt volgens Eric Corijn in het creëren van interactie. Brussel is volgens hem hét laboratorium waarin volop moet geëxperimenteerd worden. Ongeveer 80% van de bevolking in het hoofdstedelijk gewest laat zich moeilijk klasseren in een of andere identiteit. Niet minder dan 166 nationaliteiten treffen we aan in de stad. Hoe vormen we gemeenschap in een dergelijke smeltkroes? In 2024 publiceerden we een interview met Leen De Spiegelaere, algemeen coördinator van vzw ‘Zinneke’(1). Om de twee jaar trekt de ‘Zinneke Parade’ door Brussel (Zinneke = afgeleid van de rivier de Zenne). Meer dan 1800 deelnemers krijgen in groepen, de zogenaamde ‘zinnodes’ een vrij podium. Maandenlang wordt deze bonte manifestatie voorbereid. De Zinneke Parade creëert een zekere dynamiek, maar het gaat niet zo ver dat heel Brussel aan het musiceren, dansen en acteren slaat. Om dat te bereiken is de toverformule nog niet gevonden.
Verschillende invalshoeken
Als voorbereiding van het symposium werden personen met een diverse achtergrond geïnterviewd. Fragmenten uit deze interviews werden thematisch gemonteerd tot een presentatie. Zo kwamen eigendomsrechten (Monica Botha-Moisin), borgen van immaterieel cultureel erfgoed (Marc Jacobs), spontane beleving van dans in folk (Hanne Kinne), onderzoek van bronnen (Gert Laekeman) en integratie (McCloud Zicmuse) aan bod. Als aanvulling vergastte Mieke Witkamp (CEMPER) ons op de première van een video met enthousiaste getuigenissen van deelnemers aan folkbals en actieve leden van Volkskunstgroep de Krekels (Bonheiden). De video ondersteunde de promotie van de ‘European Folk Day’ op 23 september. Devanshi Saxena (Universiteit Antwerpen) vergeleek in haar voordracht folklore met de structuur van een ajuin: iedere rok van de bol heeft zijn eigenheid, maar verwekt ook tranen. Geen winst zonder inspanning. Mekaar écht ontmoeten en gemeenschap vormen in verscheidenheid blijft een uitdaging.
Eigenzinnig museum
In de namiddag kregen we een rondleiding in het ABBY museum. Het accent ligt vooral op het werken mét kunst. Dat leidt tot verrassende resultaten. Het doet denken aan de wijze waarop Jan Hoet kunst beschouwde: niet als een eindpunt, maar als een start van een denkpatroon. Een kantwerk onder de vorm van ‘little boy’ (de naam voor de eerste atoombom op Hiroshima), een paardenfiguur bestaande uit weckpotten met groenten, een aangeklede Reinaert de Vos tussen allerlei beelden van de ABBY parade uit 2024, opname van een asynchroon fluitconcerto: telkens een aanleiding tot kritisch nadenken.
Bis repetita placent …
… of: herhaling is de moeder van de wetenschap.
Dat gevoel kregen we op 20 oktober aan de UAntwerpen, ter gelegenheid van het Symposium over de UNESCO Conventie en Mondiacult. Verschillende sprekers pleitten voor een mondiaal cultureel beleven dat gestalte krijgt in de Mondiacult conferenties. De editie van 2025 mobiliseerde delegaties uit 163 landen. Politici, burgers, kunstenaars en jongeren uit die landen werken aan de garanties voor culturele rechten en ruimte voor iedereen op deze aardbol. Professor Justin O’ Connor belichtte de factoren die geleid hebben tot Mondiacult. Nora Mahammed bracht een opmerkelijke getuigenis over verduurzamen van culturele diversiteit. Zij is dochter van een Vlaamse moeder en een Algerijnse vader. De voorouders langs vaders kant hebben een koloniaal verleden. Ze beschreef hoe de Franse cultuur de Algerijnse verdrukte toen Algerije nog een kolonie van Frankrijk was. Nora is momenteel directeur van het Theater Festival Vlaanderen. Ze maakte de bedenking over wat we te verliezen hebben bij een culturele mondialisering. Ze pleitte voor het op verkenning gaan in een wereld van culturele verscheidenheid. Nieuwsgierigheid kan een motor zijn en ontdekkingen kunnen inspirerend werken. Tijdens het panelgesprek maakten we bijvoorbeeld kennis met het Circus Zonder Handen in Molenbeek. Het Circus traint zo’n 800 kinderen met een verschillende culturele achtergrond in een 50-tal circus disciplines. Het initiatief kent veel belangstelling, maar de middelen zijn jammer genoeg beperkt.
Gemengd gevoel
Met al deze beschouwingen over mondiale beleving stellen we ons wellicht de vraag waar onze beleving van, en werking rond volkskunst zich situeert in een multicultureel concept. Tijdens de voorbije zomermaanden mochten we ervaren hoe volksdansfestivals kunnen leiden tot een intense belangstelling en dynamiek in een ruime gemeenschap. Er is nog steeds die wekelijkse activiteit in volkskunstgroepen en gilden. De uitdaging blijft om authenticiteit niet te laten evolueren naar exclusiviteit. Onze beoefening van volkskunst steunt op een schat aan immaterieel cultureel erfgoed. Die rijkdom staat exploratie naar andere culturen niet in de weg. Volksdansen, al dan niet in een verantwoorde streekdracht, musiceren en vendelen worden in sommige groepen aangevuld met traditionele ambachten, poppenspel, driekoningen zingen en in ere houden van seizoensgebonden festiviteiten. Webinars van CEMPER en FARO leren ons hoe we onze activiteiten kenbaar kunnen maken. In welke mate werkt deze promotie uitnodigend en bevordert ze dialoog met andere culturen? Blijvende contacten met gastgroepen naar aanleiding van festivals zijn inspirerende voorbeelden om in onze eigen omgeving opportuniteiten te zien voor culturele uitwisseling.
Jane Goodall
Dr. Jane Goodall (1934-2025) wijdde meer dan 60 jaar van haar leven aan de studie van wilde chimpansees in Tanzania en Kenia. Haar studie leidde tot reflecties over de menselijke samenleving. Haar laatste boodschap was er een van hoop(2).
… I want to make sure that you all understand that each and every one of you has a role to play. You may not know it, you may not find it, but your life matters and you are here for a reason …
We hebben allemaal een rol op deze wereld. Jane Goodall gelooft sterk in een cruciale rol van de jeugd om een betere toekomst te creëren waarin ideeën uitgewisseld worden en mensen elkaar ondersteunen. Jane’s boodschap is er een van hoop. Meteen een mooie aanzet tot een constructieve overgang van het oude naar het nieuwe jaar.
Aan iedereen van onze ruime volkskunstgemeenschap onze warmste wensen voor een vlotte overstap van oud naar nieuw en een kleurrijk 2026 om te dromen en vol initiatief te ontwaken!
Heel hartelijk,
Gert Laekeman
Voorzitter IVV
Terug naar Volkskunst 202512